Ngày này cách đây 112 năm: Jules Verne qua đời

  1. Ngày 24/03/1905, tiểu thuyết gia Jules Verne, cha đẻ của nhân vật Phileas Fogg và con tàu ngầm Nautilus, qua đời tại Amiens, Pháp. Ngày hôm ấy, tờ Le Figaro đã có bài viết lướt qua sự nghiệp và những khoảnh khắc cuối đời của ông.
Bức họa của Nadar vẽ Jules Verne ở giữa, bìa các tác phẩm "80 ngày vòng quanh thế giới" bên trái và "Từ trái đất đến mặt trăng" bên phải.
Bức họa của Nadar vẽ Jules Verne ở giữa, bìa các tác phẩm “80 ngày vòng quanh thế giới” bên trái và “Từ trái đất đến mặt trăng” bên phải.

Jules Verne sinh ngày 08/02/1828 tại Nantes. Ông theo học ngành luật theo ước muốn của người cha luật gia mong mỏi được thấy con trai kế vị nhiệm sở. Song song đó, ông còn viết một vài vở kịch. Sau đấy ông lên Paris học tiếp. Ở đó, ông thường xuyên lui tới những cuộc văn đàm, làm quen với hai cha con nhà Dumas. Tình bạn ấy thôi thúc ông cho diễn vở hài kịch thơ Những cọng rơm gầy năm 1850.

Sau khi tốt nghiệp, ông quyết định từ bỏ nghề luật để theo đuổi nghiệp văn chương, với một vài vở hài kịch và nhạc kịch, hay một số truyện ngắn. Tiểu thuyết đầu tay của ông, Năm tuần trên khinh khí cầu, được NXB Pierre-Jules Hetzel phát hành năm 1863. Chính cuộc diện kiến với Pierre-Jules Hetzel, ông chủ nhà xuất bản lớn của thế kỷ XIX, nơi khởi xướng các tác phẩm văn học cho thiếu nhi, đóng vai trò quyết định đối với Jules Verne và sự nghiệp của ông. Hetzel khuyến khích ông kể lại những chuyến du hành tưởng tượng và phổ biến những kiến thức khoa học. Đó là điểm khởi đầu cho loạt truyện Những chuyến du hành kỳ thú. Ông đã viết 64 tác phẩm thuộc thể loại này. Trong khuôn khổ hợp đồng với NXB Hetzel, những câu chuyện của ông xuất hiện lộng lẫy trong những cuốn sách được vẽ nhiều tranh minh họa, và luôn được đóng bìa đỏ vàng nổi tiếng.

Với niềm đam mê kỹ thuật, thích du lịch và trí tưởng tượng phong phú, Jules Verne là nhà tiên phong trong thể loại văn học đầy mới mẻ là khoa học viễn tưởng. Ông kết hợp những cuộc phiêu lưu, những cuộc thám hiểm địa lý với khoa học. Sau khi qua đời, nhiều tác phẩm viết tay của ông vẫn tiếp tục được phát hành. Sách của ông được độc giả đủ mọi lứa tuổi hâm mộ, và ông cũng là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất, được dịch nhiều nhất trên toàn thế giới.

Bài viết của André Nède sau khi Jules Verne qua đời ngày 25/03/1905 trên tờ Figaro

Dưới đây là nội dung bài viết của nhà báo André Nède được đăng trên tờ Le Figaro ngày 25/03/1905.

Tin buồn đầu năm: Jules Verne đã qua đời. Đối với thanh thiếu niên cả nước, đây là một nỗi đau thật sự. Và đối với nền văn học hiện nay, đây là một mất mát lớn. Với lòng khiêm tốn vô hạn, tác giả của nhiều cuốn sách đầy tinh tế và cuốn hút luôn cảm thấy hạnh phúc khi tiếng tăm của mình gắn liền với mục đích phục vụ giới trẻ. Danh tiếng ấy chắc hẳn đã là đẹp đẽ lắm rồi. Tuy nhiên ông còn xứng đáng được nhiều hơn thế. Và thật không công bằng khi chúng ta kể lại lịch sử văn học của thời đại này mà không đặt tiểu thuyết gia có lẽ là có tính sáng tạo bậc nhất vào một vị thế đúng đắn. Quần chúng độc giả luôn rất nhanh nhẹn trong việc sắp xếp những cái tên nổi tiếng theo từng hạng mục. Người ta từng bảo rằng Jules Verne đã lao động cật lực cho những đứa trẻ vô ơn vì chỉ toàn những người lớn mới đọc sách của ông một cách thích thú, hoặc ít nhất nhớ rằng họ đã từng chăm chú say mê những Hai mươi vạn dặm dưới đáy biển, Vòng quanh thế giới trong tám mươi ngày, Michel Strogoff, Từ trái đất đến mặt trăng, v.v.

Jules Verne qua đời năm 77 tuổi. Ông sống ở Amiens kể từ sau chiến tranh Pháp Phổ và là ủy viên hội đồng thành phố. Người ta ít khi thấy ông xuất hiện ở Paris. Thường chỉ có những người nước ngoài đến thăm Pháp và muốn tìm thấy những hình ảnh minh họa cho đất nước chúng ta mới tìm đến thăm “vị trưởng lão” của trí tượng tượng này. Toàn bộ các tác phẩm của ông đã được dịch sang mọi ngôn ngữ ở châu Âu.

Với khả năng sáng tạo dồi dào một cách kỳ diệu, Jules Verne đã chuyển đổi những khám phá khoa học thành những cuốn tiểu thuyết thực sự với tinh thần cao cả, đầy dí dỏm và nhiều lúc sâu cay.

Ông khởi nghiệp viết văn từ năm 1850. Tác phẩm đầu tay của ông không có vẻ gì độc đáo như những tác phẩm sau này. Nó là một vở hài kịch bằng thơ một màn có tên Những cọng rơm gầy, mà người ta chẳng còn nhớ mấy nội dung. Sau đó, ông viết vài cuốn nhạc kịch hài nho nhỏ, hợp tác với những nhân vật chẳng hạn như Michel Carré trong Colin-Maillard, Les Compagnons de la Marjolaine (tạm dịch Những người bạn đồng hành của Marjolaine), L’Auberge des Ardennes (tạm dịch Nhà nghỉ Ardennes). Sau đó ông từ bỏ hẳn việc viết kịch. Tuy nhiên người ta đã chuyển thể nhiều tiểu thuyết của ông thành kịch và đạt được nhiều thành tựu đáng nể.

Nhưng đến năm 1861, Jules Verne đã tìm thấy chính mình và bước ra ánh sáng. Ông cho đăng kiệt tác Năm tuần trên khinh khí cầu trên Tạp chí giáo dục và giải trí do Hetzel, một người tế nhị và cuốn hút, điều hành. Có lẽ chúng tôi không cần phải nhắc đến những tựa sách trong bộ Những chuyến du hành kỳ thú nữa: ai mà không biết đến chúng cơ chứ?… Với khả năng sáng tạo dồi dào một cách kỳ diệu, Jules Verne đã chuyển đổi những khám phá khoa học thành những cuốn tiểu thuyết thực sự với tinh thần cao cả, đầy dí dỏm và nhiều lúc sâu cay.

Ông đã dùng phòng thí nghiệm và kính viễn vọng để viết tiểu thuyết phiêu lưu.

Ông không chỉ ghi lại quá trình các nhà bác học tạo nên những phát minh lớn, mà còn tiên đoán chúng. Đọc những tác phẩm của ông, ta có thể nhận thấy những mâu thuẫn vì trong số những ý tưởng khoa học còn có những kiến phát chưa thể xác minh. Và bỗng dưng năm sau, hoặc vài năm sau, những giả thuyết mà ông đặt ra mà đôi khi thậm chí ông còn không tin, đã trở thành sự thật, một cách hoàn toàn chính xác. Những nhà bác học đã hoàn toàn đồng tình với ý tưởng của ông, hay nói cách khác, ông đã đi trước họ!…

Trước đây, người ta vẫn đặt câu hỏi liệu khoa học thực sự có đi ngược hướng với trí tưởng tượng văn chương hay không. Các nhà triết học thì đồng tình. Jules Verne chứng minh điều ngược lại qua hành động. Ông dùng chất liệu khoa học để xây dựng nên những câu chuyện hấp dẫn, những cuộc phiêu lưu lôi cuốn.

Thế hệ trẻ nợ ông ấy rất nhiều. Ông đã làm cho họ thấy thích thú. Hơn thế, ông còn gieo vào trong họ hàng ngàn điều mới mẻ thú vị, và một óc tò mò vốn dĩ là nguồn gốc của mọi hiểu biết và nghiên cứu.

Trong khi Jules Verne tạo dựng sự nghiệp văn học kỳ vĩ, nhiều trường phái văn học đã xuất hiện, gây tiếng vang rồi chết dần. Ông không để ý đến họ, hay ít nhất, ông không chịu ảnh hưởng của bất kỳ ai. Những nhà chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa thực thế, chủ nghĩa tượng trưng, các nhà tâm lý xuất hiện rồi biến mất. Ông vẫn trung thành với quan điểm thẩm mỹ của mình. Ông là Alexandre Dumas của một thời kỳ khoa học phát triển. Ông đã dùng phòng thí nghiệm và kính viễn vọng để viết tiểu thuyết phiêu lưu. Trong số những lời tán dương mà ông xứng đáng được nhận, thì có lẽ điều này là quan trọng hơn cả: không đã khai sáng ra một thể loại văn học mới mà ông đã viết quá hay.

Ảnh minh họa tác phẩm "Hai vạn dặm dưới đáy biển": thuyền trưởng Nemo lên boong tàu Nautilus để đo độ cao mặt trời
Ảnh minh họa tác phẩm “Hai vạn dặm dưới đáy biển”: thuyền trưởng Nemo lên boong tàu Nautilus để đo độ cao mặt trời

Cách đây tám ngày, căn bệnh trong người Jules Verne được phát hiện. Đầu tiên nó là một cơn đau dữ dội vì bệnh tiểu đường. Rồi cơn tê liệt đến và dần dần lan khắp. Ông đến gần với cái chết và chờ đợi nó với sự thanh thản của một nhà hiền triết. Vợ, con cái và cháu chắt quây quanh ông. Ở Amiens, ông được mọi người yêu mến và tôn kính bởi phẩm cách cao quý, thái độ đáng mến và sự nhã nhặn. Tuổi già của ông được tô điểm bởi những câu chuyện bất tận thời trai trẻ mà ông vẫn coi là duyên may. Đám tang của ông sẽ được tổ chức tại giáo khu Saint-Martin d’Amiens. Ông vẫn làm việc cho đến tận những tuần cuối đời. Người ta cho rằng ông để lại sáu tác phẩm chưa được xuất bản.

Sơn Huy (theo Le Figaro)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: