Lần đầu tiên 200 tác phẩm của Voltaire trong một hợp tuyển đầy đủ nhất

Candide, Œdipe, Micromégas, Lettres philosophiques… 230 năm sau cái chết của Voltaire, tất cả những tác phẩm của nhà triết học thế kỷ Ánh sáng sẽ được xuất bản trong phiên bản đầy đủ nhất, từ nay đến năm 2020. Le Figaro đã gặp người đang điều hành dự án táo bạo này, giáo sư Nicholas Cronk đến từ Trường Đại học Oxford.

Tượng François-Marie Arouet Voltaire (1694-1778) bằng đá cẩm thạch. tại bảo tàng Louvre, Paris, Pháp

Dự án này sẽ làm ngạc nhiên rất nhiều người, vì Voltaire là một nhân tố quan trọng trong số các danh nhân của nền văn học Pháp, nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng sở hữu toàn bộ những tác phẩm của ông.

Được thành lập vào năm 1967 bởi một người say mê thế kỷ Ánh sáng, Viện Voltaire có mục tiêu thống kê và xuất bản tất cả những bài viết đã biết của nhà triết học.

Từ sự ra đi đột ngột của ông vào năm 1778, nhiều nỗ lực thu thập những bài viết của ông đã được tiến hành. Lần đầu tiên bắt đầu vào năm ông mất, khởi xướng bởi Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, nhà soạn kịch vĩ đại, nhưng cũng là một nhà kinh doanh đáng gờm.

Trong khi sự hâm mộ dành cho những ngôi sao thế kỷ Ánh sáng không hề nguội đi, nhà văn của Figaro, phần vì ngưỡng mộ người đàn ông vĩ đại, phần vì chủ nghĩa cơ hội chính trị, đã quyết định tiến hành lần xuất bản đầu tiên cho những tác phẩm của nhà triết học. Những tập đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện từ năm 1784.

Giáo sư Nicholas Cronk giải thích cho chúng tôi, quá trình này được bắt đầu bởi Beaumarchais và tiếp nối bởi những người kế vị của ông ấy, không nhằm vào sự hoàn thiện hay tính chính xác khoa học. Trên tất cả, đó là “quá trình tham gia vào việc xây dựng hình ảnh một con người vĩ đại”. Vào buổi đầu của việc chiếm ngục Bastille, những người ủng hộ Khởi nghĩa cần đưa ra những huyền thoại của mình để chống lại chế độ quân chủ. Chưa hoàn thiện và vẫn còn thiên vị, lần xuất bản này, về sau được gọi là “lần xuất bản Kehl”, tên một ngôi làng nhỏ ở Đức nơi nó được in lần đầu tiên, được xem như là nền tảng cho tất cả những lần xuất bản sau.

Trò chơi của “cái tôi”

Thế kỷ 19, rất tự hào về Voltaire, đã dựa vào nguồn tư liệu trước Cách mạng này để xây dựng nên, từ 1829 đến 1899, nhà xuất bản nổi tiếng Morland, phục vụ cho việc giáo dục những vĩ nhân trong những trường học thuộc nền Cộng hòa thứ 3 hoàn toàn non trẻ. Từ đó, không gì xảy ra nữa. Cho đến năm 1967, nhà thư mục học người Anh đam mê thế kỷ Ánh sáng, Theodore Besterman, cho xuất bản 16 000 lá thư đã tạo nên sự trao đổi thư từ khổng lồ trong giới thượng lưu của thế kỷ 18. Nhưng ông không dừng lại ở đó! Theodore Besterman đã nghĩ ra một dự án táo bạo khác: thực hiện lần xuất bản đại học đầu tiên những tác phẩm của nhà triết học thế kỷ Ánh sáng, để những nhà nghiên cứu có quyền sử dụng một công cụ làm việc lâu dài và chính xác.

Nhà thư mục học thiết lập một phương pháp mà ngày nay vẫn còn chi phối sự xuất bản những tác phẩm hoàn thiện điều hành bởi Viện Voltaire. Một sự quay về có hệ thống những lần xuất bản gốc và những bản thảo để có thể, cho mỗi văn bản, có được phiên bản gốc hoàn chỉnh nhất. Và nhiệm vụ này chẳng dễ dàng chút nào, giáo sư Nicholas Cronk- đang làm việc tại trụ sở chính của Viện Voltaire, nói với chúng tôi, “Voltaire đã xây dựng nên một nền văn chương “cá nhân” độc đáo, đồng thời để tránh bị kiểm duyệt, nhưng cũng bởi phong cách ẩn mình độc đáo của ông. Ông ấy chơi “trò chơi của cái tôi”, nếu bạn muốn. Đó là một con người thường xuyên đổi mới bản thân mình. Chúng ta không còn đếm số lượng những bút danh ông đã sử dụng nữa, vì nó chỉ khiến việc chứng thực các văn bản trở nên phức tạp hơn”.

Sự chứng thực càng gian nan hơn thế nữa vì siêu sao Voltaire của thế kỷ 18 đã bị sao chép và bắt chước nhiều lần, và vì một vài người không ngần ngại mạo danh ông trong những tờ rơi và những bài văn đả kích. Điều đó hẳn đã gây ra sự thất vọng ê chề…Nhưng Besterman có sự kiên nhẫn của một người đam mê, và những quyển sách đầu tiên bắt đầu xuất hiện vào đầu những năm 70.

Nhiều nhà nghiên cứu người Pháp, Anh, Mỹ và Úc vào cuộc

Tượng Voltaire tại trường Đại học Oxford

Theodore Besterman, ra đi bất ngờ vào năm 1976, đã để lại Viện Voltaire tại Đại học Oxford, và một nhóm nhiều trường đại học trên thế giới đã tiếp nối ngọn đuốc ấy. Từ năm 2000, chính giáo sư Nicholas Cronk chịu trách nhiệm trong việc hoàn thành nhiệm vụ của Theodore Besterman.

Tại trụ sở Viện Voltaire, ông hướng dẫn nhiều nhà nghiên cứu, chủ yếu người Pháp, nhưng cũng có người Anh, Mỹ và Úc. Như những gì ông giải thích với chúng tôi, Nicholas Cronk hi vọng hoàn thành dự án táo bạo này tại đây trong 3 năm. Và để xuất bản được 200 tác phẩm trong lần xuất bản cuối cùng, ông ấy và nhóm của mình đã làm việc rất vất vả để có thể cho ra mắt khoảng 5 đến 6 quyển một năm.

Số hóa và sách bỏ túi

Năm 2017, lần xuất bản mới của truyện kể triết học Micromégas, cũng như Les Questions sur l’Encyclopédie (tạm dịch: Những câu hỏi về Bách khoa toàn thư), cuốn từ điển gồm những bài viết nhỏ chưa từng xuất bản, trong đó Voltaire pha trò, hay trả lời độc giả của L’Encyclopédie (Bách khoa toàn thư). Một văn bản đặc biệt khác cũng xứng đáng xuất hiện trong một nhà xuất bản sách bỏ túi, dự đoán là NXB Robert Laffont, vào năm tới. Nếu, ngay bây giờ, lần xuất bản có uy tín này chỉ phục vụ cho thư viện đại học (giá trung bình mỗi quyển từ 150 đến 200 euros), mục đích dài hạn là đạt đến sự dân chủ hóa quyền được tiếp cận tư liệu gốc, thông việc số hóa và xuất bản phiên bản sách bỏ túi của nó. Một giai đoạn cần thiết theo Nicholas Cronk, nếu chúng ta mong muốn cải thiện sự giáo dục về Voltaire trong các trường trung học, cho đến đại học.

“Voltaire là người đầu tiên hiểu được vai trò trung tâm của những phương tiện truyền thông trong xã hội chúng ta”.
Nicholas Cronk

Ngay bây giờ, vì thiếu người bảo trợ, tiến độ xuất bản những quyển cuối cùng của lần xuất bản quý giá này có nguy cơ bị làm chậm lại. Nếu những nhà tài trợ rộng lượng, như công ty LVMH, hi vọng thực hiện thành công dự án được khởi xướng bởi Theodore Besterman năm 1967, tình hình này không thuận lợi cho việc thực hiện dự án xuất bản ở tầm cỡ lớn như đã được mong đợi. Nhưng, Nicholas Cronk đã khẳng định, tác phẩm của Voltaire sẽ luôn luôn chứng minh được tính thời sự tuyệt vời của nó. Và những nhân vật, với tính cách hiện đại, sẽ tiếp tục làm người ta ngạc nhiên: “Voltaire là người đầu tiên hiểu được vai trò trung tâm của những phương tiện truyền thông trong xã hội chúng ta. Vào thời điểm xảy ra vụ án Calas (1761), Nicholas Cronk giải thích, báo chí châu Âu đã biến ông thành một nhà văn nổi tiếng đầu tiên của thời đại đó, và đã gây ra tiếng vang lớn chưa từng có về việc ông tham gia vào vụ việc này”.

Phương Thảo (theo Le Figaro)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: