10 sự kiện nổi bật của ngành sách Việt Nam 2015

Kết thúc 2015 với nhiều thành công về mặt doanh thu cũng như sự lên ngôi của một số thương hiệu, NXB trong nước; Bookaholic xin điểm lại 10 sự kiện ấn tượng nhất trong năm qua. Đặc biệt nhất vẫn là sự bùng phát của các vụ kiện cáo đạo văn và những dòng sách mới.

1. Tranh cãi bùng phát về nạn “đạo văn”

Trong năm nay, liên tiếp 2 sự kiện “đạo thơ” xung quanh vụ việc giữa Nguyễn Phan Quế Mai – Ngô Xuân Phúc và Phan Ngọc Thường Đoan – Phan Huyền Thư làm dấy lên không ít những chuyện không hay trong làng thơ Việt Nam.

Nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan lên tiếng khép lại vụ việc sau khi Phan Huyền Thư thừa nhận tác phẩm của mình ra đời sau bài thơ “Buổi sáng”. 

Tháng 10/2015, giới yêu thơ xôn xao về việc bài thơ Bạch lộ của Phan Huyền Thư và Buổi sáng của Phan Ngọc Thường Đoan bị phát hiện giống nhau về tứ thơ, câu từ, và cả cấu trúc tác phẩm. Sáng tác của Phan Ngọc Thường Đoan được in trong tập thơ Đếm cát phát hành năm 2003. Trong khi đó, tác phẩm của Huyền Thư được in lần đầu tiên trong tập Sẹo độc lập, phát hành năm 2014, và đoạt giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội. Ngày 20/10, nhà thơ Phan Huyền Thư công khai xin lỗi nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan về việc “trùng lặp nội dung giữa hai bài thơ” nhưng vẫn giữ quan điểm cho rằng sáng tác của mình ra đời năm 1996. Đến ngày 22/10, nữ tác giả một lần nữa gửi lời xin lỗi đến Phan Ngọc Thường Đoan và thừa nhận bài Bạch lộ ra đời sau bài Buổi sáng, khép lại vụ việc ầm ĩ.

Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai trong buổi ra mắt sách hôm 8/7.

Vụ tranh chấp tác quyền bài thơ Tổ quốc gọi tên đang khiến dư luận chia làm hai luồng ý kiến. Một bên cho rằng bài thơ được biết tới như tác phẩm của Nguyễn Phan Quế Mai và vẫn là của chị vì nữ tác giả đưa ra được các bằng chứng. Ngược lại, một luồng dư luận khác tin vào những lời giải thích của ông Ngô Xuân Phúc dù ông chưa đưa ra bất cứ bằng chứng nào.

2. Sự lên ngôi của sách Tô màu người lớn

khu vuon bi mat

Sách tô màu cho người lớn là tâm điểm của làng xuất bản Việt năm 2015. Xuất hiện từ đầu mùa hè với bộ bốn cuốn của tác giả Valentina, nhưng khi Khu vườn bí mật – sách tô màu ăn khách nhất thế giới – phát hành, dòng sách này bắt đầu tạo chú ý ở Việt Nam. Cho tới khi cuốn Thiên đường nhiệt đới ra mắt, dòng sách tô màu thực sự tạo thành cơn sốt. Nhanh nhạy với thị trường, nhiều đơn vị xuất bản đã phát hành hàng chục đầu sách tô màu.

Tại các trang bán hàng trực tuyến, sách tô màu luôn đứng vị trí cao của bảng xếp hạng best-seller. Ở các hội sách tổ chức vào tháng 9, tháng10, nhiều gian hàng được trang trí theo hình ảnh từ sách tô màu, các đơn vị xuất bản dành khu vực riêng đề bày bán dòng sách này. Sách tô màu được yêu thích tới mức, tại những cửa hàng bán đồ gia dụng, thực phẩm, siêu thị cũng trưng bày sách. Các sản phẩm đi kèm như bút tô màu, họa phẩm được tiêu thụ tốt.

Nhiều cuộc thi tô màu đã được tổ chức. Trong đó, thu hút được nhiều người quan tâm là cuộc thi “1001 cách tô màu”. Chương trình tổ chức online với hơn 2000 bài dự thi. Cuộc thi trực tiếp “Tô màu cảm xúc”, “Tô màu nhanh – marathon”… cũng được đông đảo bạn đọc hưởng ứng.

3. Hàng loạt ấn bản Truyện Kiều ra mắt kỷ niệm 250 năm sinh Đại thi hào Nguyễn Du

250 năm sau ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du, thế giới ở trong thời đại toàn cầu hóa, một thế giới phẳng, nhưng liên tục kiếm tìm cách đối thoại với nhau, để hiểu nhau và để tìm tới một nền hòa bình thịnh vượng thật sự. Việc Đại hội đồng Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã chính thức quyết định cùng Việt Nam tôn vinh Nguyễn Du chính là một cách như thế.

TRUYEN KIEU

Nhà xuất bản Trẻ đã có duyên với Kiều thông qua cơ hội cộng tác cùng Ban Văn bản Truyện Kiều – Hội Kiều học Việt Nam, nơi đại diện cho hơn 500 hội viên gồm những nhà nghiên cứu uy tín và người say mê tác phẩm lớn này, để làm ra một bản Kiều hoàn chỉnh nhất của Hội từ trước đến nay. Bản Kiều này in song đôi chữ quốc ngữ và chữ Nôm, cùng những khảo dị và chú giải trên tinh thần hiện đại. Trong quá trình làm việc, Ban Văn bản Truyện Kiều gồm các nhà nghiên cứu: Các nhà nghiên cứu Hán-Nôm Thế Anh và Nguyễn Khắc Bảo, cố PGS. Nguyễn Văn Hoàn, nhà nghiên cứu Hoàng Xuân Khóa, Vũ Ngọc Khôi, PGS-TS. Nguyễn Hữu Sơn, GS. Trần Đình Sử và nhà thơ Vương Trọng đã dồn nhiều tâm sức nghiên cứu nhiều năm để đi đến một văn bản đồng thuận.

Truyen Thuy Kieu

Bên cạnh đó, Nhã Nam cũng cho a mắt tác phẩm Truyện Thúy Kiều, ấn bản do hai học giả Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim hiệu khảo. Ấn bản này, được Vĩnh Hưng Long thư quán in lần đầu năm 1925 và tái bản 1927 sau khi hiệu đính chi tiết, có một vị trí khá đặc biệt. Xuất bản tương đối sớm, qua thời gian, cuốn sách có thể nói đã trở thành một cuốn Kiều được phổ biến thuộc loại rộng rãi nhất, được độc giả biết đến nhiều nhất. Ngay sau khi ra mắt không lâu, tác phẩm nhận được nhiều phản ứng trái chiều do bìa sách sử dụng hình khỏa thân của nhân vật Kiều do cụ Lê Văn Đệ, một họa sĩ nổi tiếng vào những 1930 vẽ.

Và tiếp theo là chuỗi sự kiện tọa đàm, triễn lãm Truyện Kiều. Đơn cử là Tuần triển lãm về Nguyễn Du với nhiều hoạt động đặc sắc và thiết thực do Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam tổ chức vào ngày 17/11 vừa qua.

4. Sự khởi sắc trở lại của Truyện tranh Việt Nam

Vietnam Comics Day 2015 tổ chức sáng 6/9 tại Hà Nội với sự hưởng ứng, tham gia của hàng chục tác giả cùng gần hai nghìn độc giả, cho thấy nền truyện tranh Việt đang có những bước phát triển mới. Trong buổi ra mắt tập một bộ Long thần tướng tháng 11/2014, một khán giả hỏi họa sĩ Thành Phong: “Anh đánh giá như thế nào về nền truyện tranh này?”. Tác giả Sát thủ đầu mưng mủ trả lời bằng một câu hỏi: “Nền truyện tranh này là nền truyện tranh nào?”. Câu hỏi của Thành Phong phản ánh đúng tình trạng truyện tranh Việt thời điểm năm 2014 trở về trước với nhiều vấn đề. Trong đó, nổi cộm lên là nhưng băn khoăn của người sáng tác và độc giả: Việt Nam có nền truyện tranh hay không? Nền truyện tranh Việt đang ở đâu? Vẽ như nào mới là thuần Việt?

Các tác giả truyện tranh Việt tham gia Vietnam Comics Day.

Kể từ buổi ra mắt Long Thần tướng tới nay, đã có nhiều tác phẩm của tác giả Việt được xuất bản, tạo ra phong trào sáng tác truyện tranh sâu rộng. Số lượng và chất lượng tác phẩm là minh chứng cho sự hồi sinh của truyện tranh Việt. Lực lượng họa sĩ sáng tác truyện tranh cũng ngày một đông thêm.

Những cuốn truyện tranh ra mắt chưa đầy một năm qua được đưa ra mổ xẻ. Bên cạnh Long Thần Tướng, độc giả Việt thưởng thức nhiều tác phẩm như Nhóm máu O (Dương Đức), Nhật ký Mèo Mốc (Mèo Mốc), Artbook (Tuyệt Đỉnh Sinh Vật), Project ICON (Vũ Đình Lân), Vùng trời hư cấu (Phan Thành Trí), Zodiac boy (Gehenna), Truyện cực ngắn (Đào Quang Huy), Tôi vẽ (giáo trình tự học vẽ truyện tranh của nhóm Idea Production), Bad Luck (Châu Chặt Chém), Cả nhà thương nhau (Thăng Fly)…

Trong năm 2015, nhiều tác phẩm mới sẽ xuất bản như: Địa ngục môn (Can Tiểu Hy), Quan trọng là phải đẹp trai (Thăng Fly), Một tác phẩm giấu tên (Mèo Mốc), 50 sắc màu (Nie), Học sinh chân kinh (B.R.O), Tạp chí Truyện tranh Việt (tạp chí đăng tải các sáng tác mới của họa sĩ).

Bên cạnh đó, lần đầu tiên truyện tranh Việt nam giành được giải thưởng Quốc tế lớn. Truyện tranh dành cho thiếu nhi mang tên The First Journey của hai tác giả trẻ người Việt mới đây được trao giải thưởng “Truyện tranh màu giáo dục hay nhất” – một giải thưởng khu vực châu Á do Hiệp hội Phát triển sách Quốc gia Singapore và công ty Scholastic Asia tổ chức. Tác phẩm truyện tranh do Phùng Nguyên Quang sáng tác và Huỳnh Kim Liên vẽ minh họa, thực hiện trong hai tuần. Câu chuyện đầy kịch tính với hình vẽ minh họa sống động về đồng bằng châu thổ sông Mekong đã vượt qua 135 tác phẩm khác trong khu vực.

5. Sài Gòn sẽ sẽ có đường sách vào đầu năm 2016

Phối cảnh thiết kế một góc đường sách Nguyễn Văn Bình

Sáng 15/10, lễ khởi công Đường sách TP HCM diễn ra ở đường Nguyễn Văn Bình, quận 1, TP HCM. Buổi này ngắn gọn, trang trọng, đánh dấu kết quả và nỗ lực của nhiều người trong giới làm sách với mong muốn lập thêm một không gian mới dành cho văn hóa đọc. Công trình nằm trên con đường dài 144 m, lòng đường 8 m, hai bên vỉa hè rộng 6 m. Thời gian xây dựng kéo dài đến ngày 6/11. Mô hình thiết kế các gian hàng sách ở đây được thực hiện trên tiêu chí đơn giản, linh hoạt phục vụ cho loạt hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa đọc. Ngoài gian hàng sách, tại đây còn có không gian cà phê sách dành cho bạn đọc và du khách thư giãn.

Theo kế hoạch, đường sách khánh thành và đi vào hoạt động vào ngày 23/11. Nhưng hiển nhiên, một kiểu rất Việt Nam đây chỉ là kế hoạch. Sau nhiều lần trì hoãn, thông tin cuối cùng đường sách sẽ hoạt động vào cuối tháng 12, tức là đầu năm 2016 độc giả sẽ có dịp lang thang tại điểm hẹn mới này.

6. Sự thành công của bộ phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

Được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Nguyễn Nhật Ánh được xuất bản vào cuối năm 2010. Bộ phim chuyển thể do Victor Vũ đạo diễn ra rạp đầu tháng 10. Tác phẩm điện ảnh dệt câu chuyện tuổi thơ ấm áp bằng những khung hình đẹp. Phim có diễn xuất ấn tượng của bộ ba diễn viên nhí với lời thoại dễ thương.

Bên cạnh đó, bộ phim cũng đã giành được giải thưởng “Phim hay nhất” tại sự kiện điện ảnh tổ chức ở Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc vào tháng 9/2015. Liên hoan phim quốc tế Silk Road tổ chức lần đầu năm 2014, địa điểm diễn ra liên hoan phim được luân phiên tổ chức tại Phúc Châu và Tây An. Đây là Liên hoan phim quốc tế thứ ba ở Trung Quốc, sau Liên hoan phim Thượng Hải và Liên hoan phim Bắc Kinh.

Bộ phim gây xôn xao dư luận của đạo diễn Victor Vũ thu hút 850.000 lượt khán giả và mang về 59,48 tỷ đồng sau hai tuần trình chiếu ngoài rạp. Trang điện ảnh ScreenDaily của Anh đưa tin Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là cú hit bất ngờ tại phòng vé Việt khi thu tới 2,67 triệu USD (tương đương 59,48 tỷ đồng) sau khi được trình chiếu rộng rãi từ ngày 1/10. Tính đến ngày 15/10, tác phẩm dựa trên nguyên tác văn học của Nguyễn Nhật Ánh bán được khoảng 850.000 lượt vé. Trước đó, trong tuần đầu tiên ra rạp, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh có mặt tại 85 cụm rạp trên toàn quốc và lập tức thu được 1 triệu USD (22 tỷ đồng) qua 350.000 lượt vé bán ra.

7. Giới trẻ thủ đô hưởng ứng Ngày sách Việt Nam & Hội sách Quốc tế 2015

Triển lãm – Hội chợ sách Quốc tế do Bộ Thông tin Truyền thông thực hiện khai mạc sáng 10/9 tại công viên Thống Nhất, Hà Nội đã thu hút đông đảo người trẻ và độc giả yêu sách tham dự. Đây có thể xem là một trong những sự kiện về sách đầu tiên tại Hà Nội có được sự quan tâm của độc giả, đặc biệt là những người trẻ.

Khai mạc vào buổi sáng thời điểm giữa tuần, song ngay từ khi mở cửa, hội sách đã thu hút đông đảo người tham dự, đặc biệt là học sinh và sinh viên. Khoảng 200 gian hàng của trên 100 đơn vị trong nước trưng bày nhiều thể loại sách phong phú, thu hút người đọc.

Trước đó, Hội sách chào mừng Ngày sách Việt Nam lần thứ hai với chủ đề “Sách xưa và nay” thu hút đông đảo bạn đọc tham dự. Hội sách được xem là lớn nhất tại Hà Nội từ trước tới nay với 150 gian hàng. Các nhà xuất bản, đơn vị làm sách lớn trên địa bàn thủ đô cùng tham dự. Mỗi gian hàng được trưng bày, trang trí theo phong cách khác nhau, tạo nên sự hấp dẫn với người mua.

8. Vẫn là chuyện quỵt tiền ‘tác quyền’ & in lậu

Nạn in lậu, mập mờ trong số lượng bản in, thiếu kiến thức về bản quyền ở lĩnh vực xuất bản… là tác nhân khiến tác giả Việt chịu thiệt thòi và chưa được tôn trọng.

Họa sĩ tự do từ Nghệ An Bùi Đình Thăng- Thăng Fly cùng cuốn truyện tranh đã xuất bản năm 2013

Một vấn đề khiến không ít tác giả bức xúc từ lâu là việc thanh toán tiền nhuận bút tác phẩm của họ bị xâm hại vì bối cảnh mập mờ của ngành xuất bản. Nhiều số liệu về lượng bản in được đơn vị làm sách nêu ra chỉ khoảng 1.000 – 2.000 bản. Trong khi thực tế, lượng sách in và được tiêu thụ trên thị trường lại vượt xa con số được công khai. Tác giả không chỉ hưởng nhuận bút khá thấp từ lần in đầu mà còn có thể bị mất cả phần nhuận bút sách tái bản. Đơn cử là 2 sự kiện gây tranh cãi của Thăng Fly với chương trình “Quà Tặng Cuộc Sống” của VTV đạo nội dung cho một đoạn phim ngắn mang tên “Ba Tôi”, Lê Hữu Nam – tác giả của truyện dài Mật ngữ rừng xanh – gửi đơn đến công ty sách Bách Việt yêu cầu được chấm dứt hợp đồng in sách. Lý do là anh phát hiện Bách Việt Books vi phạm những điều đã ký kết giữa hai bên. Riêng trường hợp với Bách Việt Books, đây không phải là lần đầu tiên công ty này bị quy chụp vào tội quỵt tiền tác giả với việc in tái bản lên đến hàng ngàn bản.

Tác giả Lê Hữu Nam bị bệnh tim bẩm sinh rất mệt mỏi khi sách của anh bị công ty sách Bách Việt vi phạm hợp đồng

Ngoài ra, sức mua sách của người Việt Nam bị đánh giá là thấp so với nhiều nước. Hàng năm, cả nước xuất bản hơn 30.000 đầu sách với hơn 300 triệu bản sách, trong đó, sách giáo khoa chiếm khoảng 80%. Chi tiêu cho việc mua sách tính bình quân đầu người là 2,5 – 3 USD mỗi năm. “Quá thấp so với các nước trên thế giới. Ở các nước phát triển như Đức, Pháp là khoảng 300 USD trên đầu người, Trung Quốc là 10 USD”, ông Hoan nói. Giá sách trong nước cũng bị cho là còn tùy tiện, dẫn đến tình trạng giá cả lung tung, cạnh tranh thiếu lành mạnh

 9. Nhà văn được trả nhuận bút từ sách giáo khoa

Trước nay, tác phẩm văn, thơ đưa vào sách giáo khoa thường không nhận được nhuận bút. Các tác giả cũng ít khi được hỏi về việc có đồng ý cho sử dụng “đứa con tinh thần” trong các bộ sách giáo khoa hay không. Chính vì thế, nhằm bảo vệ quyền lợi cho các nhà văn, Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam, thuộc Hội Nhà văn Việt Nam (tên tiếng Anh: Vietnam Literary Copyright, viết tắt: VLCC) được thành lập.

Qua hơn hai năm hoạt động, VLCC đã bước đầu đạt mục đích. Thành quả là Nhà xuất bản Giáo Dục – đơn vị xuất bản sách giáo khoa – sẽ trả nhuận bút cho 109 tác giả với 273 tác phẩm đã ủy quyền cho VLCC từ tháng 8 này.  Theo con số mà VLCC đưa ra, ba tác giả có nhuận bút cao nhất là nhà thơ Tố Hữu (gần 30 triệu đồng), nhà văn Tô Hoài (hơn 20 triệu đồng), nhà thơ Trần Đăng Khoa (hơn 17 triệu đồng). Các tác giả, hoặc gia đình tác giả đã khuất có thể nhận nhuận bút từ ngày 17/8.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa nói ông không rõ mình có bao nhiêu tác phẩm được chọn in trong sách vì ấn phẩm của Nhà xuất bản Giáo dục nhiều và phong phú. Đây không phải lần đầu nhận nhuận bút từ Nhà xuất bản Giáo dục. Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam nói: “Bình thường, có một số tác giả, nếu các biên tập viên biết địa chỉ, thì cùng với việc gửi sách biếu, họ gửi kẹp vào trong sách 100.000 đồng tiền nhuận bút cho một tác phẩm được trích in”.

10. Gần 40 Nhà xuất bản không đủ điều kiện hoạt động

Theo báo cáo tổng kết hoạt động sáu tháng đầu năm của Cục xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin Truyền thông), hiện chỉ có 24/63 nhà xuất bản (chiếm 38,1%) đủ điều kiện hoạt động. Có nhiều lý do khác nhau như dẫn tới tình trạng này, trong đó nhiều nhất vẫn là thiếu vốn.

36 đơn vị thiếu kinh phí để duy trì, năm đơn vị thiếu chức danh lãnh đạo và biên tập viên hữu cơ, ba đơn vị thiếu diện tích trụ sở. Có những nhà xuất bản thiếu cả hai tiêu chí hoạt động như: Nhà xuất bản Âm nhạc, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, Nhà xuất bản Đại học Huế… Trước đó, trong bản tổng kết năm 2014, chỉ có 13% số nhà xuất bản hoạt động ổn định và phát triển, 11% thua lỗ, số còn lại tồn tại cầm chừng, không ổn định.

Nhiều đơn vị yếu kém, suốt sáu tháng đầu năm 2015 chỉ thực hiện được trên dưới 10 đầu sách, như: Nhà xuất bản Đại học Công nghiệp TP HCM (ba cuốn), Nhà xuất bản Đại học Nông nghiệp (năm cuốn), Nhà xuất bản Sân khấu (tám cuốn), Nhà xuất bản Công thương (10 cuốn)…

Điều 8, Nghị định 195/2013/NĐ-CP quy định một nhà xuất bản được thành lập khi có các điều kiện: Trụ sở nhà xuất bản có diện tích từ 200m2; có ít nhất năm tỷ đồng để đảm bảo hoạt động; có đủ trang thiết bị để duy trì. Theo điều 14 luật Xuất bản quy định nhà xuất bản có thể bị đình chỉ hoạt động nếu: “sau khi thành lập và trong quá trình hoạt động, cơ quan chủ quản và nhà xuất bản không đáp ứng đủ các điều kiện quy định”.

Đơn kiến nghị của 6 nhà xuất bản

Song song đó, tập thể lãnh đạo 6 nhà xuất bản (NXB Văn hóa – Thông tin, NXB Thể thao, NXB Văn học, NXB Âm nhạc, NXB Thế giới, NXB Văn hóa Dân tộc, NXB Hà Nội) đã đồng ký vào đơn kiến nghị gửi Cục Xuất bản (Bộ Thông tin và Truyền thông) nhằm cứu vãn tình trạng nợ nần, có nguy cơ dẫn đến phá sản bởi vì chi phí thuê đất, thuê nhà quá cao theo quy định. Theo đơn kiến nghị của 6 nhà xuất bản, từ năm 2009, theo quyết định của UBND thành phố Hà Nội, các nhà xuất bản có trụ sở hoạt động trên địa bàn thành phố phải nộp tiền thuê nhà là 80.000 đ/m2. Điều này ảnh hưởng lớn đến hoạt động của các nhà xuất bản, làm cho hoạt động xuất bản vốn đã khó khăn lại càng khó khăn hơn.

Mai Anh (tổng hợp)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: