Sau năm 2015, giải thưởng danh giá Man Booker Quốc Tế đã có những thay đổi tích cực, và giờ đây giải thưởng sẽ được trao hàng năm cho một cuốn sách dịch ra tiếng Anh, với giải thưởng £50.000 (tương đương 1.67 tỷ đồng) cho danh hiệu chiến thắng được chia đều giữa tác giả và dịch giả.

MBI2016 Announcement

Khi mùa giải Man Booker lần thứ 50 khép lại, mọi chuyện đã khác khá nhiều so với lúc giải mới được thành lập hồi năm 1969. Khi ấy, nó chỉ được gọi đơn giàn là Giải Booker và không ai hình dung đến việc nó sẽ trở thành một trong những giải thưởng uy tín hàng đầu trong giới văn học và là chất xúc tác cho một loạt những hoạt động khác về sách.

Giải thưởng ban đầu đã chỉ ra cách thức cho rất nhiều các giải thường khác về sách và chính bản thân nó cũng sản sinh ra một chuỗi các giải thưởng con, chẳng hạn như giải Booker of Bookers năm 1993 (nhà văn đoạt giải là Salman Rushdie với tác phẩm Midnight’s Children (Những đứa con của nửa đêm – Nham Hoa dịch – Nhã Nam & NXB Văn học – 2014)), giải Best of the Booker năm 2008 (có chung kết quả với giải Booker of Bookers), giải Lost Man Booker năm 2010 (nhà văn chiến thẳng là J.G. Farrell với tác phẩm The Troubles) và năm 2011 có giải Man Booker of Beryl nhằm tôn vinh sự nghiệp của nữ nhà văn Beryl Bainbridge, người đã 5 lần lọt vào chung khảo nhưng chưa bao giờ giành giải. Tuy nhiên, nổi bật hơn cả chính là sự khai sinh ra giải Man Booker International (MBI) vào năm 2005.

Giải MBI được trao hai năm một lần và dành cho các tác phẩm từ khắp nơi trên thế giới được xuất bản bằng tiếng Anh, Lần gần đây nhất, giải đã được trao cho nhà văn người Hungary László Krasznahorkai. Ông đứng chung hàng ngũ với những nhà văn xuất chúng khác như Ismail Kadaré, Chinua Achebe, Alice Munro, Philip RothLydia Davis.

Giải Man Booker (MB) năm 2015 đã được trao, và giờ đây đến lượt giải Man Booker International khởi động. Kể từ năm 2016, giải MBI sẽ khép lại định dạng cũ và trở nên gần giống với giải MB, mẹ thân sinh ngôn-ngữ-Anh của nó. Trong lúc giải MB được trao cho chỉ một tác phẩm viết bằng tiếng Anh ở bất cứ nơi đâu trên thế giới và được xuất bản tại Vương quốc Anh, thì giải MBI mới sẽ được trao cho chỉ một tác phẩm nguyên tác là  tiếng nước ngoài và đã được dịch sang tiếng Anh.

Giài MBI định dạng mới sẽ được trao hàng năm với các cột mốc thời gian như sau: công bố dannh sách sơ khảo vào tháng Ba, công bố danh sách chung khảo vào tháng Tư và tác giả với tác phẩm thẳng cuộc sẽ được xướng danh vào tháng Năm (ba mốc thời gian của giài Man Booker sẽ là tháng Bảy, tháng Chín và tháng Mười). Giống như giải MB, giải MBI diện-mạo-mới sẽ thiên về hướng trao cho chỉ một tác phẩm hơn là cho nhiều tác phẩm và việc xét duyệt cũng  sẽ thiên về những đệ trình của các nhà xuất bản hơn là của các giám khảo và Hội đồng qua mạng. Ban giám khảo của định dạng mới cũng bao gồm 5 thành viên và giải thưởng có giá trị £50,000 sẽ được trao cho nhà văn chiến thắng (và được chia với dịch giả).

Xuất phát từ cách lý giải thích duy lý như thế, giờ đây cả hai giải MB và MBI sẽ đều tụng bài thánh ca nếu không phải là được viết trên hai mặt của cùng một tờ giấy thí chắc chắn sẽ là được viết trên cùng một trang. Hai giải này sẽ cùng nhau tôn vinh các tác phẩm xuất sắc nhất được viết bằng bất cứ ngôn ngữ nào, được xuất bản ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, miễn là tác phẩm ấy được một nhà xuất bản ở Anh phát hành, không cần biết nơi ấn hành lần đầu tiên là ở đâu.

Một hoạt động tiên phong của giải MBI là sẽ góp phần ảnh hưởng của mình cho Giải Independent Foreign Fiction (IFF), giải IFF được khởi xướng từ năm 1990 và đã từng tôn vinh các nhà văn tài ba Orhan Pamuk, Milan Kundera và W.G. Sebald. Boyd Tonkin, người đưa ra chính sách và cách thức vận hành giải IFF (tình cờ cũng là một thánh viên trong ban giám khảo của giài Man Booker năm 1999), sẽ giữ vao trò chủ tọa.

Vậy, tại sao giải MBI lại có sự thay đổi? Giải MBI đã làm nổi bật được vấn đề rằng số lượng các tác phẩm tiếng nước ngoài được phổ biến tại các quốc giá nói tiếng Anh quá ít ỏi, nó được mọi người biết đến với cái tên “vấn đề 3%” bởi vì mỗi năm chỉ có 3% các tựa sách tiếng nước ngoài được xuất bản ở Vương quốc Anh và Mỹ (trong đó tiểu thuyết chỉ chiếm có 1%).

Cả bạn đọc lẫn tác giả đều bị thiệt thòi: bạn đọc không có cơ hội phát hiện ra những tuyệt tác còn các tác giả không có được lượng đọc giả mà họ xứng đáng được hưởng. Krasznahorkai và Kadaré (hai tác giả duy nhất đoạt giải MBI với hai tác phẩm không viết bằng tiếng Anh) phát biểu rằng niềm phấn khích khi tìm thấy một nhà văn có tài là vô cùng lớn, ấy thế mà giải MBI định dạng mới sẽ tìm kiếm không những trao giải cho các tác giả mà còn cổ vũ việc chuyển ngữ, bởi các nhà xuất bản được khuyến khích quăng lưới ở bên ngoài những khu vực sách dùng-ngôn-ngữ-Anh quen thuộc, có như vậy họ mới “chài” được những tác phẩm hiếm và xuất sắc.

Tất nhiên, có một vài nhà xuất bản lâu nay cũng đã làm việc với các nhà văn ngoại quốc rồi, song số lượng các nhà xuất bản ấy chỉ là một con số không đáng kể. Giải MBI hy vọng sẽ thúc đẩy sự đổi mới này lên đến đỉnh điểm và cao hơn nữa để những gì hiện nay chưa-đạt-chuẩn sẽ trở thành chuẩn mực.

Sách, mà cụ thể là tiểu thuyết văn học, sẽ sống động như mọi lĩnh vực khác trong đời sống, và các giải thưởng cũng thế. Thế giới giờ đây mang tính toàn cầu hơn là tính quốc gia hay vùng lãnh thổ, và hai giải Man Booker và Man Booker International được trao nhiệm vụ sục sạo từng xăng-ti-mét vuông để tìm ta những tác phẩm hay nhất của bất cứ tác giả nào ở bất cứ nơi đâu.

Giải Man Booker International năm 2016 theo định dạng mới sẽ bắt đầu khởi động từ 9/7/2015.

Thu Diệp (Theo Man Booker)

Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: