Từ tác phẩm của William Gibson cho đến của Robert Macfarlane, nhóm các tiểu thuyết gia người Ý thuộc quỹ tài trợ Wu Ming (Vũ Minh) đã lựa chọn ra những cuốn sách nói về việc kiến tạo nên những thiên đường nơi địa giới và khảo sát nhu cầu thôi thúc của chúng ta trong việc dựng nên chúng.

Altai

Các bạn muốn chúng tôi viết về 10 cuốn sách hay nhất nói về thiên đường nơi địa giới thật là hay quá. Thời gian gần đây, mọi người ai cũng đề nghị chúng tôi viết một bái về tình hình chính trị ở Ý, và chúng tôi luôn trả lời rằng: “Các bạn đều đã biết diễn biến tình hình rồi.” Một nhân vật bước ra từ tấn hài kịch và trở thành một nhà lãnh đạo có uy tín, kế tục cả cách nói tả khuynh hời hợt lẫn dáng điệu khuôn mẫu hữu khuynh quyết đoán, và tiếp tục gào lớn: “Không tả cũng không hữu!” Người này thể hiện cho đám đông quần chúng một biện pháp nhanh chóng hơn và trực tiếp hơn để xóa sạch tâm trí của họ: “Những công dân chính trực là lương thiện! Các chính trị gia chỉ là những kẻ có tội!”

Bằng việc tập trung vào những người bị oan ức và việc tố giác chỉ là bề nổi của hệ thống (ví dụ như các chính trị gia), những xu hướng mới là kiến lập nên nòng cốt của hệ thống, như vậy đời sống chính trị nghiêm chỉnh và sự phát triển để tạo ra lợi nhuận mới có thể được tiếp tục, và sự bất bình đẳng trong xã hội mới không phải chịu bất kỳ đe dọa nào.

Một khi địa ngục trần gian không còn là địa ngục trần gian nữa, thiên đường nơi địa giới, hơn lúc nào hết, sẽ trở thành một nhu cầu thiết yếu.

1. Archaeologies of the Future: The Desire Called Utopia (Khảo cổ học trong tương lai: Lòng khát khao có tên gọi Thiên đường nơi địa giới) – Fredric Jameson

Archaeologies of the Future

Trong lúc viết tiểu thuyết khoa học, Jameson gợi đến triết gia người Đức Ernst Bloch cốt để khơi lại một sự tương phản đầy cảm hứng giữa “cương lĩnh của thiên đường nơi địa giới” và “nhu cầu thôi thúc có được thiên đường nơi địa giới.”

Nếu như thiên đường nơi địa giới là hình dung về một thế giới khác hoặc ít nhất cũng là một lối sống khác thì “nhu cầu thôi thúc có được thiên đường nơi địa giới” là làm cho nó trở nên có hiệu lực thông qua các hoạt động và các lựa chọn trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

Có những cuốn sách nói về cương lĩnh của thiên đường nơi địa giới, trình bày rất kỹ về thế giới không tưởng và có những cuốn sách nói về nhu cầu thôi thúc để có được thiên đường nơi địa giới. Những tựa sách chúng tôi lựa chọn bao gồm cả hai phạm trù ấy.

2. Kirinyaga (Hành tinh  Kirinyaga – Mike Resnick

Kirinyaga by Mike Resnick

Trên một hành tinh dạng đất nhỏ bé có tên là Kirinyaga (núi Kenya theo tiếng Gikuyu), một cộng đồng người Gikuyu cố gắng sinh sống giống như tổ tiên của mình trước khi Kenya bị biến thành nước thuộc địa. Với Koriba, một  mundumugu (pháp sư) tự chỉ định của cộng đồng, đây là một ước mơ trở thành hiện thực.

Cuốn sách không hề nói rằng mọi việc không tiến triển như anh ta trông đợi, nhưng sau sự thất bại có thể trông thấy trước của chương trình mở ra một thiên đường nơi địa giới, Kirinyaga trở thành một cuốn sách kích thích trí tò mò hơn nhiều, một cuốn sách nói về sự trở lại của Koriba  với một Nairobi rạng ngời – người theo trường phái vị lai, và về nhu cầu thôi thúc không ngơi nghỉ về một thiên đường nơi địa giới khiến Koriba trở thành một người lạ trong một thành phố xa lạ. Anh chỉ có hai người bạn: một ông lão và một chú voi con được sinh sản vô tính từ con voi Ahmed của Marsabit (chú voi nổi tiếng nhất trong lịch sử Kenya).

Khi Koriba giành được một sự tổng hợp sáng tạo giữa nhu cầu thôi thúc thiên đường nơi địa giới và cuộc đua tử thần, anh tìm thấy một lối thoát.

3. Mountains of the Mind (Những ngọn núi tri tuệ) – Robert Macfarlane

Mountains of the Mind

Đây là một trong những cuốn sách hay nhất về môn leo núi từ trước tới giờ. Đó là cuốn sách viết một cách rõ ràng rằng những biểu hiện đối với nhu cầu thôi thúc về thiên đường nơi địa giới sẽ đưa đàn ông và đàn bà đến chỗ phải chịu đựng cái lạnh giá và lao lực, bất chấp bệnh sợ độ cao và nguy cơ tử vong vào bất cứ giây phút nào, chỉ cốt được trông thấy cái thế giới đó từ trên đỉnh núi, trong khoảng thời gian chưa đủ để liếc mắt nhìn thoáng qua một cái rồi phải quay trở xuống ngay.

Cho tới thế kỷ 18, chưa khi nào nhu cầu thôi thúc có được một thiên đường nơi địa giới lại được gắn kết với những ngọn núi. Mọi người không hứng thú với việc leo núi, lên được đến đỉnh vẫn chưa phải là một lối ẩn dụ sơ đẳng diễn tả lên nghỉa là tốt và xuống nghĩa là xấu. Cuốn sách của Macfarlane có nội dung viết về loài người đã trở nên thích thú với những ngọn núi như thế nào và biến chúng thành một nơi chốn của thiên đường địa giới ra làm sao.

4. No Picnic on Mount Kenya (Không dã ngoại trên núi Kenya) – Felice Benuzzi

No Picnic on Mount Kenya by Felice Benuzzi

Tác phẩm này nói cả Kenya và việc leo núi như là thiên đường nơi địa giới. Trong một đêm xích đạo năm 1943, ba tù nhân chiến tranh người Ý trốn khỏi trại giam số 354 ở gần Nanyuki, cốt chỉ để leo lên núi Kenya. Họ đã bí mật chuẩn bị cho chuyến vượt ngục này trong tám tháng. Sau hai tuần được tự do sống như thời nguyên thủy và chịu cái đói thê thảm, họ leo tới được đỉnh Lenana (gần 5000 mét). Sau đó, họ quay trở lại trại, đối mặt với sự trừng phạt không thể tránh khỏi.

Có đáng phải làm như thế hay không? Đương nhiên là có. Với những hành động ảo tưởng ấy của mình, họ đã vượt qua được nỗi buồn chán khủng khiếp và tình trạng bị làm nhục trong trại tập trung. Một trong số họ, Felice Benuzzi, kể lại câu chuyện này trong hai cuốn sách, một viết bằng tiếng Ý  (Fuga sul Kenya) và một viết bằng tiếng Anh (No Picnic on Mount Kenya). Quỹ tài trợ Wu Ming 1 và  Roberto Santachiara chỉ viết phần tiểu sử của người kể lại  – Benuzzi cho cuốn sách có tựa Đỉnh Lenana.

5. Timeless Earth (Trái đất muôn thuở) – Peter Kolosimo
6. Spaceships in Prehistory (Những con tàu vũ trụ thời tiền sử) – Peter Kolosimo
7. Not of this World (Không phải ở thế giới này) – Peter Kolosimo
8. Brothers of Infinity – Peter Kolosimo

Chúng tôi lựa chọn bốn tác phẩm trên, nhưng tất cả những cuốn sách do các tác giả này viết trong những năm thuộc thập niên 1970 mà chúng tôi đã từng đọc qua, bây giờ lại khiến chúng tô bị ám ảnh trở lại. Tất cả những tác phẩm này đều bán rất chạy, số lượng bán ra phải cả hàng trăm ngàn cuốn cho mỗi đầu sách.

Thậm chí, chúng tôi còn lên kế hoạch cho một cuốn sách viết về Kolosimo. Ông là một thành viên trong Đảng Xã hội Ý, nói thành thạo tiếng Đức và tiếng Nga và có liên hệ với các nhà khoa học nhìn xa trông rộng trong tổ chức Eastern Bloc trên khắp toàn thế giới. Ông cho rằng các nền văn minh ưu việt có tồn tại ở những nơi chốn khác trong dải ngân hà và rất có khả năng chúng đã đạt tới chế độ xã hội chủ nghĩa từ lâu rồi.

Ông tuyên bố rằng những đoàn đại biểu của “những người bạn đến từ những hành tinh khác” ấy đã từng đến viếng thăm trái đất từ thời cổ xưa và ông gắng chứng minh điều ấy dựa trên việc chỉ ra những bức tranh vẽ các con tàu vũ trụ hạ cánh xuống trái đất, các du hành gia với đầy đủ các trang phục và thiết bị, v.v hoặc thông qua việc diễn giải lại những đoạn trong Kinh thánh như là những lời mô tả đặc sắc dù là mong manh về việc chạm mặt với giống loài thứ ba. Ông cũng viết về ngành khoa học kỳ lạ và thuật giả kim được giải thích theo cách khác thông qua các phép duy vật biện chứng.

Những cuốn sách của ông luôn có những lời đề từ là các bài thơ của Pablo Neruda. Nhiên liệu của thiên đường nơi địa giới dành cho trí tuệ non trẻ của chúng ta. Thuyết trung ương tập quyền tạo ra ảo giác của Stalin. Chúng tôi không bao giờ hồi phục lại được sau khi đọc tác phẩm kỳ lạ ấy.

9. The Gernsback Continuum (Thể liên tục Gernback) – William Gibson

The Gernsback Continuum by William Gibson

Chúng tôi bàn tán rất nhiều về truyện ngắn nổi tiếng này, thậm chí chúng tôi còn tổ chức hội thảo để thảo luận về nó, bàn rằng ngày nay, chuyện hóa ra là lật ngược hoàn toàn. Cách đây hơn 30 năm, Gibson đề xuất một liệu pháp trị bệnh u sầu tiền-thiên-đường-nơi-địa-giới.

Nhân vật chính bị ám ảnh  bởi những hình dung về tương lai theo các kiểu mà chưa có ai trong nền văn hóa thời đó (từ những năm trong thập niên 1930 cho đến đầu thập niên 1960) mơ tới – kỷ nguyên dự báo về dạng tiểu thuyết khoa học viễn tưởng kinh điển. Hết sức bất ngờ, anh chàng này trông thấy những chiếc phi cơ hiện đại bay trên đầu mình, những phong cảnh của thế giới văn minh xuất hiện phía đường chân trời, các gia đình kiểu-Jetson hạnh phúc trong những chiếc xe hơi hiện đại trôi lơ lửng trong không trung. Đó chính là thứ vớ vẩn vô nghĩa để lại sau khi cái tương lai ấy rút khỏi thế giới thực của chúng ta.

Nhân vật chính hồi phục sau trận ốm kỳ lạ nờ vào lời khuyên của một người bạn: Hãy xem các bộ phim rác rưởi, xấu xa. Hãy nhồi nhét cho mình các chương trình tivi. Sử dụng các sản phẩm của nên văn minh dân gian có chất lượng  thấp nhất mà không có cảm giác tội lỗi. Không cảm thấy hối tiếc về việc mất đi tương lại.

Ngày nay, nếu phải viết lại truyện này, liệu pháp cho căn bệnh u sầu này hẳn sẽ khác. Bằng những lời lẽ đơn giản dễ hiểu: việc tiêu thụ quá độ một cách ép uổng các rác rưởi của nên văn minh là cách sống của hầu hết các cư dân phương tây. Họ lớn lên trong giai đoạn cuối của chủ nghĩa tư bản, không ai khuyến khích họ hình dung ra bất cứ một kiểu tươn glai nào. Hãy phủi sạch bụi bặm trên những cuốn sách ngày xưa của  Robert A Heinlein. Hãy mang về lại Cordwainer
Smiths, Jack Vances, Philip J Farmers, và Ursula K Le Guins của chúng ta. Hãy tái chính phục thiên đường nơi địa giới.

10. Breckenridge and the Continuum ( Breckenridge và Thể liên tục) – Robert Silverberg

Breckenridge and the Continuum by Robert Silverberg

Một truyện ngắn khác cũng có cụm từ “thể liên tục” trong tựa đề, đó là chủ đề của một trong những cuộc hội thảo của chúng tôi. Tác phẩm này được viết trước của Gibson ít lâu. Nó được viết để tõ lòng tôn kính với tác phẩm  The Hero with a Thousand Faces (Người anh hùng có nghìn khuôn mặt) của  Joseph Campbell, và nó cũng là một minh chứng cho niềm tin vào nghệ thuật kể chuyện. Thật thú vị làm sao, ngay sau khi viết xong tác phẩm không bao lâu,  Silverberg  đã ngưng không viết trong năm năm. Breckenridge là một người sống trong thế kỷ 20, bất thình lình, thấy mình trong một tương lai cực xa. Thế giới hoang vu và thưa dân này có lẽ phải cách biệt hàng trăm nghìn năm so với nơi mà anh ta đã quen sống.

Anh ta nhập vào một nhóm các người đột biến bị bỏ rơi và trở thành người kể chuyện, hàng đêm quanh đống lửa trại, anh kể cho họ nghe những câu chuyện thần thoại Hy Lạp và Do Thái lộn xộn và không đầy đủ các chi tiết bởi anh không còn nhớ rõ. Dần dần, từng chút một, nhận thức của anh về kết cấu các câu truyện đó trở thành kỹ năng và nhờ nó anh xử lý được diều bí ẩn và đưa ra một khởi đầu mới cho nền văn minh. Các tiểu thuyết gia đều có thể làm được việc ấy.

Thu Diệp

Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: